تبلیغات
آموزشی - خلاقیت نسخه ی سحرآمیز
خلاقیت نسخه ی سحرآمیز | عمومی ,

كشورهای جهان سوم اگر به خلاقیت مردمانشان بها ندهند

زاغه نشینان دهكده ی جهانی خواهند بود.                   

« آلوین تافلر»

خلاقیت نسخه ی سحرآمیز و شفابخشی است كه می تواند بر تمام نمی شود ها و نمیتوانم ها ی موجود خط بطلان بكشد.

مقدمه

دنیایی كه ما در آن زندگی می كنیم به سرعت در حال تغییر و تحول است . خلاقیت نخستین گام  برای تداوم و بقای زندگی در این دنیا به حساب می آید. خلاقیت ، سازش با تغییر وتحول و همراه شدن با زمان است .انسانی كه نتواند بازمان و مكان وآنچه  بر آ نها حا كم  ا ست همراه شود و توانایی سازگاری و بهره گیری را نداشته باشد، فنا و نابود می گردد. پس ضروری است كه انسان ها خلاق باشند و شرایط زندگی خود را تغییر دهند وبه راحتی زندگی خود را ادامه دهند .

خلاقیت انسان را فعال و زنده نگه می دارد تا از امكانات پیرامون خود جهت بقا و رشد خود استفاده كند . پس نباید فكر كرد كه خلاقیت منحصر به افراد تیز هوش و با استعداد  است بلکه باید دانست که خلاقیت است که ذهن ها را باز واستعداد ها را شکوفامی سازد و این ها همه از حکمت خداوند در عالم می باشد تا هر کسی در هر زمینه ای که می تواند به خود ودیگران کمک کند .

 در این  جا به تعریف خلاقیت پرداخته شده و سپس در ادامه به ویژگی های فرد خلاق و چگونگی ایجاد مهارت خلاقیت پرداخته شده است.

خلاقیت چیست ؟

هانری پوانگاره ) ریاضی دان فرانسوی می گوید: « ابداع یا آفرینشگری عمدتاً از آرایش مجدد دانش موجود سرچشمه می گیرد واین خود فعالیتی فراتر از كسب دانش است» (قاسم زاده ،حسن؛ آموزش كاربردی خلاقیت وحل خلاق )

 وتعاریف گوناگونی پیرامون خلاقیت ارا ﺋه شده است كه تعریف زیر را همه ی صاحب نظران اتفاق نظر دارند : « به كارگیری توانایی های ذهنی در تلفیق عناصر كهنه برای ایجاد یك فكر یا راه حل نو و ارزشمند و هدفدار را خلاقیت  گویند . ( امیر حسینی، خسرو؛ خلاقیت ونوآوری ،ص 3)

پس همه ی انسان ها خلاق هستند ، فقط كافیست زمینه ی بروز فعالیت های خلاقانه را پیدا كنند .

خلاق كیست ؟

خلاق ترین افراد كسانی هستند كه قادرند بیشترین راه حل مناسب را مطرح كنند تا مسأله ی موردنظر راتحلیل نمایند .فرد خلاق آگاهانه یا به طور ناخودآگاه افكار خود را در تمام جهات به كار می اندازند و خطر انحراف از           راه حل های سنتی  مسایل را به جان می خرد و برای رسیدن به نتیجه ، از مقایسه ، مشاركت ، مشابهت ، محدودیت و... استفاده می كند .( امیر حسینی، خسرو؛ خلاقیت ونوآوری ،ص 6)

فرد خلاق تفكری عجیب و تحلیلی بر اساس چشم انداز آینده دارد . شور وشوق دارد . صریح است وخطر پذیر. از امكانات بالقوه استفاده كرده و به خلق آینده می پردارد . فرصت گراست . پذیرنده است و می تواند همیشه یاد بگیرد. تفاوت ها را می پذیرد و همیشه بدون قضاوت بی جا ، درصدد تكمیل و اصلاح فعالیت ها و كار هاست . دانش آموز خلاق به دیدگاههای افراد در جهان پیرامون می نگرد وبه آن ها توجه دارد و قادر است افكار و احساسات دیگران را درك كند ودر مورد تجربیات خود تفكر كند واز فعالیت های پیشین خود نتیجه گیری كند.     ( تكنولوژی آموزشی ، شماره3،آذر82)

مراحل ایجاد خلاقیت

طی سال های گذشته دانشمندان و محققین مراحل خلاقیت را به صورت زیر ذكر كرده اند :

  • ارا ﺋه ﻣﺴﺋله 

 تصمیم گرفتن به این كه چه باید كرد ؟ اصل  ﻣﺴﺋله چیست  ؟

  • آماده كردن

جمع آوری اطلاعات برای حل ﻣﺴاﺋل  مطرح شده

  • ایجاد ایده ها و امكانات

تهیه ی فهرستی از حوادثی كه سبب بروز ﻣﺴﺋله  شده است و تهیه ی فهرستی از راه حل ها و ادغام آن ها درهمدیگر.

  • اعتبار یابی وآزمودن اطلاعات مختلفی كه در مرحله ی سوم ایجاد شده است . آزمایش ایده ای كه تهیه شده است .

  • ارزیابی نتیجه

در این قسمت تصمیم به توقف فعالیت گرفته می شود و یا نتیجه رضایت بخش نیست و باید مجدداً ارزیابی شود .( امیر حسینی، خسرو؛ خلاقیت ونوآوری ،ص 16)

ارتقاء مهارت خلاقیت در مدرسه

حال بر اساس آن چه بیان شد وظیفه ی مسؤلان و معلمان درپرورش خلاقیت كودكان  چیست؟

آیا با اتكا به همان گچ و تابلو و كتاب می توان به نتیجه رسید وذهن بچه ها را فعال كرد و زمینه ی تجربه را برای آنان فراهم آورد .

وقت یك دانش آموز در سه قسمت خانه ، بیرون و مدرسه سپری می شود . امّا از آن جایی كه معمولاً زمان در خانه ، به وسیله ی  استراحت و كار وتكالیف شخصی و در بیرون به بازی می گذرد . این مدرسه است كه     می تواند در جهت تقویت و پرورش خلاقیت گام هایی بردارد . از این جهت تقویت مهارت نوآوری جزء اهداف مدرسه قرار می گیرد،تا دانش آموز بتواند با ذهن خلاق ،محیط خانه و بیرون از آن را با آموخته های درسی خویش تطبیق دهد.

راه های رشد و پرورش خلاقیت

  • محتوای برنامه های درسی وشیوه های طراحی  آموزشی را با تأكید بر روش آموزش فعال سازماندهی كنیم. موضوعات آموزشی را متنوع كنیم وبه دانش آموزان اجازه اظهار نظر به شكل های متفاوت بدهیم . می توانیم بدون صرف هزینه های هنگفت مجموعه ای از مطالب ومواد آموزشی را سازماندهی كنیم . مواد آموزشیاز قبیل : كاردستی های كاغذی ، لوازم تحریر و نقاشی ، خمیربازی، خاك رس و دیگر لوازم ساخت بازی های فكری نظیر كولاژ. تكمیل اشیا وامور ناكامل و مشاهده ی اشیا از نزدیك و دستكاری كردن آن ها كه در هر دو مورد تجسم دقیقی در ذهن دانش آموز بوجود می آید و در زمان صرفه جویی می كند ، قدرت تصور را افزایش می دهد و به حافظه كمك می كند و اعتمادبه نفس را افزایش می دهد.        (فرنودیان،فرج ا...، محتوای درسی و پرورش خلاقیت) .

  • مدیریت مدرسه وكلاس درس را به منظور مشاركت بیشتر دانش آموزان در فعالیت های آموزشی و تربیتی با تشكیل گروه های همیار و پژوهشی سازماندهی كنیم .

  • نگرش ها و نوع وظایف و تكالیف دانش آموز و معلم در جهت پرورش مهارت تفكر قرار گیرد .       گرایش های  مساعد نسبت به فعالیت خلاق را رشد دهیم . بیان خلاق را تشویق كنیم . نیروی تولید را بپرورانیم . زمینه های كمك و بازخورد را فراهم سازیم .به افكار و تفكرات ابتكاری ونو احترام بگذاریم. عملاً به دانش آموزان خود نشان دهیم كه افكار و عقایدشان ارزش دارد.

  • شیوه ها و ابزارهای ارزشیابی با تأ كید بر توانایی كاربرد آموخته ها وگذر از  ارزیابی محفوظات باشد . (منطقی، مرتضی؛ بررسی نوآوری های آموزشی در مدارس، انتشارات سازمان پژوهشی و برنامه ریزی آموزشی، 84) به دانش آموزان فرصت دهیم كه بدون ترس از ارزشیابی به فعالیت بپردازند .

  • روش ها ، فنون و رویكردهای آموزشی معلم از روشهای سنتی به شیوه های جدید تغییر كند . روش تدریس را متناسب با زمان و مكان عوض كنیم .مثلا روش كتاب خانه ای را جایگزین روش كتاب خوانی كنیم واز مباحثه ی گروهی، آزمایش ، قصه گویی و تمثیل استفاده كنیم و دانش آموزان را با روش تحقیق آشنا كنیم . نقش را هنما را داشته باشیم نه سخنران.فراموش نكنیم كه دانش آموز در كنار درس به استراحت ،بازی ، تفكروارتباط با دیگران نیازمند است واگر تناسب لازم رعایت نشود ، این افراط و تفریط ،       دانش آموز را از حالت عادی خارج می كند. برای دانش آموزان منزوی وقت بیشتری بگذاریم . كار گروهی را به آن ها آموزش دهیم در عین این كه به استقلال و فردیت دانش آموزان نیز بها دهیم و تأكید افراطی بر هنجار گروه نداشته باشیم .

  • جوّ (فضای) كلاس وارائه ی مطالب باید به تأمین احتیاج روانی دانش آموزان برای ابراز افكار و عقاید خود از طریق دادن فرصت به آن ها ، توجه به فعالیت شاگرد هنگام تدریس ، توجه به اختلافات فردی شاگردان و ایجاد جوی خالی از ترس كه در آن دانش آموزان از اشتباه كردن وخطر پذیری نهراسند، باشد.( آقایی،تیمور؛خلاقیت و نوآوری درانسان ها وسازمان ها، ص168). معلم باید در كلاس فضایی ایجاد كند كه كودكان از اشتباه كردن و خطر پذیری (ریسك كردن) هراس نداشته باشند . جوّ كلاس باید آزادمنشانه باشد ودر دانش آموزان انگیزه ی لازم را برای فعالیت و شكوفا سازی خلاقیت ایجاد كند .

* تفكر واگرا را تشویق كنیم . ا- با ارا ﺋه ی سوال هایی از قبیل: شما چه راهی غیر از این می دانید.- به این پرسش چه پاسخ دیگری می دهید. 2- بچه هارا برای پیدا كردن راه حل های غیرمعمول تشویق كنیم، گرچه نتیجه ی نهایی كامل نباشد .

*اختلاف عقیده را تحمل كنیم . 1- دانش آموزان عقاید مخالفشان را بدون واهمه اظهار كنند.2- مطمئن باشیم كه همه سهم برابری از امتیازات و پاداش های كلاس دارند.

*دانش آموزان را تشویق كنیم تا به داوری های خویش اعتماد كنند .1 – وقتی دانش آموزی سوال می كند كه به نظر معلم خودش میتواند پاسخ دهد ، بهتر است معلم عبارت آن را تغییر دهد یا آن را روشن تر بیان كند وآنان را یاری دهد تا خودشان پاسخ دهند .

*بر اینكه هر فرد در زمینه ی خاصی توان وصلاحیت خلاقیت دارد تأ كید كنیم .1- از توصیف برجستگی های مخترعان بزرگ و اشخاص ، به عنوان كارهایی خارق العاده و غیر طبیعی خودداری كنیم .2- كوشش های خلاق را در هر كار فراگیر بشناسیم .

*محركی برای ایجاد تفكر خلاق باشیم .1- با پیشنهاد راه حل های غیر معمول برای مسائل كلاسی ، الگوی خلاق حل مسئله باشیم .

*در استفاده از وسایل و امكانات تنوع داشته باشیم . حتی گاهی با برنامه نسبت به تغییر چینش میز و صندلی ویا جابه جایی مكانی دانش آموزان اقدام كنیم .در كلاس صندلی ها را برای بارش مغزی ( ذهن انگیزی گروهی) دایره وار  بچینیم .كه روبروی هم نشستن مقابله را تداعی می كند و تراوشات فكری را سبب می شود و در همین راستا از وسایل و روش های بدیهی و ساده و ارتباط متقابل و نزدیك عاطفی استفاده كنیم .

* محیط آموزش را منحصر به كلاس نكنیم . می توانیم از طبیعت ، نمازخانه ، كتاب خانه، حیاط مدرسه و اتاق سمعی و بصری نیز به عنوان كلاس استفاده كنیم ، زیرا فراهم آوردن محیطی آزاد برای اكتشاف و خلق بازی های جدید نقش مهمی در ایجاد خلاقیت بچه ها ایفا می كند.باید به آن ها فرصت داد تا از قوه ی لامسه ی خود استفاده كنند ، بچشند ،ببویندو اشیای متنوعی را به كار گیرند. محیط هایی به دور ازخطرات فیزیكی و محدودیت های غیر ضروری ایجاد شود كه پذیرای تخیلات آن ها باشد.

برای حل خلاقانه ی مسائل محلی نا آشنارا انتخاب كنیم ، زیرا محیطهای آشنا مشوق الگوهای ذهنی قدیمی است و تحریك كننده ی ذهن وكنجكاوی بچه ها نیست .

  • معلم باید انگیزه ی كسب تجربه را در كودكان برانگیزد تا از تمام حواس خود استفاده كند، زیرا استفاده از تمام حواس، ابزار اولیه ی خلاقیت به شمار می رود .

*دانش آموزان باید یاد بگیرند كه از اندیشه های دیگران تقلید نكنند . روسو می گوید:« باید از آموختن اندیشه ها خودداری كنیم، چون اقتباس كننده از اندیشه دیگران است واین دام است .» آن ها باید بدانند كه هر مسئله ممكن است راه حل های متفاوتی داشته باشد واز بین راه حل ها باید بهترین جواب را انتخاب كند.

* زمینه ی محبت و اظهار نظر را برای دانش آموزان فراهم كنیم و نسبت به پاسخ های به ظاهر بی ارتباط آنان تأمل كنیم .

* اهداف آموزش و پرورش را برای دانش آموزان توضیح دهیم تا در آن ها انگیزه و هدف نهایی شكل گیرد.

*از دادن تكالیف زیاد و خسته كننده به عنوان جریمه استفاده نكنیم چون انگیزه ی دانش آموزان را نسبت به درس از بین می برد وزمان اندیشیدن ووقت مفید آنان را ازبین میبرد .

* اصل تفاوت های فردی كودكان را در آموزش لحاظ كنیم .

* بازی در پرورش خلاقیت ومهارت های اجتماعی كودكان و رشد شناختی آنان تأ ثیر دارد . همچنین از نظر فكری محیطی را فراهم می كند كه كودكان بتواننداز زبان برای برقراری ارتباط واز ذهن برای طراحی راهبردها و حل مسائل استفاده كند. بنابراین میتوان گفت: بازی... فایده های مهم زیادی در رشد تفكر،تخیل، دقت وخلاقیت كودكان دارد .( امیرحسینی،خسرو؛ خلاقیت و نو آوری ، ص182) .پس برای ارائه ی دروس می توان  مطالب را به صورت معما ،بازی های فكری و... بیان نمود تاعلاوه بر فضای شاد ،ذهن كودكان نیز درگیر شده ومعلم به اهداف خود برسد.

نتیجه

باتوجه به تمام مطالب ارائه شده معلمان می توانند با تأكید بر خلق اندیشه ها و بیان آن هادر محیطی آزاد و عاری از ارزشیابی هی رایج و با تمركز بر تفكر واگرا، خلاقیت كودكان را شكوفا كنند. آنان همچنین می توانند اطمینان  پیدا كنند كه كودكان از فرصت ها واعتماد به نفس لازم برای رویارویی با خطر وبه چالش گرفتن فرضیات وارائه ی دیدگاه های جدید برخوردارند .والدین و معلمان همچنین باید به خاطر داشته باشند كه برای شكوفا كردن خلاقیت كودكان تنها یك راه درست وجود ندارد؛ بنابراین معلمان بایدراه های متعددی را تجربه و امتحان كنند وبهترین را كه مناسب موقعیت موجوداست پیدا كنند.

خلاقیت تجربه ای است كه بشر را اشرف مخلوقات كرده است

« شكسپیر ،هومر»

منابع

 

1- آقایی ، تیمور؛ خلاقیت و نوآوری در انسان ها و سازمان ها ، ترمه ،تهران

2- الیسون ، شیلا ؛ بازی های خلاق ، ترجمه ی لیلا انگجی ،

 امیر حسینی ،خسرو؛ روانشناسی خلاقیت و نوآوری، تهران ،عارف كامل، 84

3- جویس، بروس وهمكاران؛ الگوهای تدریس 2004، ترجمه ی محمد رضا بهرنگی، كمال تربیت ، تهران، 84

4- حسینی ، افضل السادات ، ماهیت خلاقیت در آموزش وپرورش و شیوه های پرورش آن ، آستان قدس رضوی، 83

5-  فرنودیان ، فرج الله ، محتوای درسی وپرورش خلاقیت ، رشد تكنولوژی آموزشی ، فروردین 70


نوشته شده توسط مسافر در یکشنبه 10 شهریور 1387 و ساعت 12:08 ق.ظ
نوشته های پیشین
+ سلامی دوباره+ آزادگی+ یلدای مدرسه ی ما+ نمونه سوالات جمله نویسی پایه دوم+ بررسی دفتر پیشنهادی + خدایا! دانایی را چراغ راهمان کن+ خاطرات من+ عقابی پرید+ تقویت انشای دانش آموزان + تقویت خواندن+ بازهم بوی ماه مدرسه+ زیبایی - معلم - دانش آموزان شاد+ بهداشت روانی دانش آموزان+ نقاشی كودكان و مفاهیم آن +

صفحات:
 

کداهنگ میخواهی بیاتو